تماس با ما۰۲۱-۸۸۴۷۲۸۰۸

سبد خرید

نظام آراستگي محيط كار 5s


نظام آراستگي محيط كار 5s و بهبود 20 درصدی بهره وری




هر سازمان براي شناسايي اتلافات، افزایش ایمنی و بهداشت و حركت در جهت بهبود بهره وري و كيفيت، ناگزیر ست محیط كاري مناسب را فراهم نماید و اقداماتي به منظور مرتب سازي، پاكيزه ساختن و سامان دادن محيط كاري و حفظ شرایط براي بهينه ساختن امور انجام دهد. اقدامات مذكور که تحت عنوان نظام آراستگي محيط كار 5s شناخته شده است، سر واژه پنج کلمه ژاپنی بوده و عبارتند از:



تمامی روش هایی که در بهبود بهره وری مطرح می باشند حداقل بر یکی از سه محور سخت افزار، نرم افزار و انسان افزار استوار گشته اند. بهره وری بر اساس ارتقای کارکنان را می توان با استفاده از روش های 5S، SS، QCC و … پیاده سازی نمود.  نظام آراستگي محيط كار 5s یکی از روش های ابتدایی ارتقای کارکنان است که با وجود سادگی و با کمترین هزینه نتایج شگرفی در بهبود بهره وری در پی خواهد داشت.


نظام آراستگي محيط كار 5s چیست و چه اهمیتی دارد؟

نظام آراستگی محیط کار 5s یکی از روش های پیشرو در مدیریت و بهره وری در صنایع بوده است که پس از جنگ جهانی دوم و با الهام از نظام خانه داری صنعتی یا Housekeeping، برای نخستین بار در صنایع ژاپنی و در نظام تولید به هنگام (Just In Time) معرفی شد.

سامان دهی و مرتب سازی محیط اطراف ممکن است در زمان های مختلف صورت پذیرد، اما بدون تکرار همیشگی، تأثیری در محیط کار ایجاد نخواهد شد. هدف از این نظام، حفظ، نگهداري و استانداردسازي است به نحوي كه از به هم خوردن دوباره نظم ايجاد شده جلوگيري به عمل آيد. از جمله المان های لازم برای حفظ و نگهداری سیستم پیاده سازی شده، تعهد مدیریت، تخصیص بودجه لازم، کارگروه یا کمیته ای فعال، مشارکت پرسنل، سیستم انگیزشی و مکانیزم پاداش دهی، برنامه ترویج نظام آراستگی محیط کار 5s و … است.

استفاده از نظام آراستگی محیط کار 5s عاملی مهم در کاهش زمان های تلف شده به شمار می رود، به گونه ای که زمان پاسخ گویی به درخواست کارها و زمان انجام کارهای تعمیراتی تقریباً ۲۰ درصد کاهش می یابند.


نتایج پیاده سازی نظام آراستگي محيط كار 5s :

کیفیت – 90 درصد بهبود؛

بهره وری – 15-20 درصد بهبود؛

کاهش کالای در جریان ساخت – 50-80 درصد بهبود؛

افزایش فضا – 30-40 درصد بهبود؛

کاهش تصادفات – بهبود 90 درصدی؛

وکاهش زمان فاقد ارزش افزوده – بهبود 25 درصدی.


دستاوردهای پیاده سازی نظام آراستگي محيط كار 5s :

  • تلاش برای ایجاد عادت های صحیح درکارکنان
  • کاهش زمان های جستجو
  • قابل لمس بودن نتیجه کار برای همه
  • ايجاد و تقويت روحيه كار گروهي در قالب كار تيمي
  • ارتقاء روحيه كاري، رضايتمندي شغلي و علاقه کارکنان به محیط
  • بالا رفتن سطح خلاقیت افراد و بهبود وضع ظاهری سازمان
  • بهبود بهره وري شركت از طریق شناسايي و رفع اتلاف ها
  • کاهش چشمگیر خطاها و اشتباهات

5s و سرمایه گذاری بلند مدت

هزینه انجام هر پروژه تأثیر بسیاری در پیاده سازی آن خواهد داشت. اجرای نظام آراستگی محیط کار 5s نیز مستلزم صرف هزینه خواهد بود و چه بسا که برخی مدیران و کارکنان، پیاده سازی آن را امری غیرضروری بدانند. اما این رویکرد با کمترین هزینه ممکن بیشترین نتایج در بهبود محیط کار را به ارمغان خواهد آورد. از سوی دیگر، سازمان می تواند از درآمد حاصل از فروش اقلام غیرضروری خود سود ببرد. نمونه قابل تأمل این موضوع، پرداخت تمام هزینه های پروژه 5s از درآمد حاصل از فروش ضایعات و اقلام غیرضروری در یکی از سازمان ها بوده است.

در چنین پروژه هایی برآورد منفعت پیاده سازی کاری دشوار است و همچنین برآورد هزینه ناشی از عدم اجرای آن نیز پنهان است و چندان قابل محاسبه نیست. نکته پایانی این است که به هزینه آراستگی محیط کار به عنوان یک سرمایه گذاری نگاه کنیم، یک سرمایه گذاری بلندمدت که باید اثرات آن را در آینده ارزیابی کنیم.


بهره گیری از محیط کار در پرورش نهاد انسان

محور تمامی فعالیت ها در نظام ساماندهی انسان است. فعالیت افراد است که باعث برپایی آن شده و استمرار حضور کارکنان در پیاده سازی مراحل 5S موجب بقای آن می گردد. نگرش به انسان با نقش محوری در پیاده سازی نظام آراستگي محيط كار 5s موجب می شود که ضمیر ناخودآگاه شخص تحت تأثیر قرار گیرد و فرد را به سوی اهداف نظام سوق دهد. اولین ثمره چنین حالتی تغییر ابتدایی در رفتار انسان می باشد. این تغییر رفتار باید از طریق آموزش صحیح بارور شده و به تغییر در تفکر بیانجامد. با روش 5S می توان فرآیند تغییر را تسهیل نمود و فرهنگ کاری کارکنان را به سوی فرهنگی ایده آل که در آن کار گروهی از جایگاه ویژه ای برخوردار است، رهنمون ساخت. نظام آراستگی محیط کار 5s محیط ناکارآمد و به هم ریخته را به محیط کارآمد، منظم، شاداب و پرنشاط تبدیل می نماید.



5S و استانداردهای جهانی مدیریت

در استانداردهای جهانی مدیریت الزامات متعددی وجود دارد که لازم الاجرا می باشند، ولی به دليل جامعيت و عمومي بودن آن ها، بکارگیری روش و تکنیکی خاص در راستای تحقق این الزامات (به طور صریح) ذکر نشده است. با وجودی که در استانداردهای جهانی مدیریت مشخصاً از یک سیستم و روش خاص نام برده نشده است، ولی برخی از الزامات آن به گونه ای است که با به کارگیری یک تکنیک خاص، به طور کامل و اثربخش، محقق می شود. از جمله اين سيستم ها و ابزارها 5S مي باشد که به دليل گستردگي مفهوم و در برگرفتن ابعاد گوناگوني همچون نظم، شناسايي و رديابي، ايمني، پاكيزگي، آموزش، انضباط، بازيابي و بهبود، روش مناسبي جهت دستيابي به بسياري از استانداردهاي جهاني مديريت مي باشد. طبق نظر بسياري از صاحب نظران،5S  سنگ بناي ساير سيستم هاي كيفيتي و بهره وري مانند ISO 9000 مي باشد (این موضوع در بسیاری از بندهای استاندارد ISO 9000:2000 قابل رؤیت است).



فرآیند اجرای ارزیابی و ممیزی 5S

پیاده سازی نظام آراستگي محيط كار 5s در 3 فاز به اجرا خواهد رسید:

فاز اول: شناخت

  • ارزیابی و شناخت وضع موجود سازمان (توسط ارزیابان خارجی) و مطالعه و بررسی دستورالعمل ها و چک لیست ها
  • مستند نمودن وضع موجود از طریق عکس و فیلم و تدوین گزارش

فاز دوم :آموزش و طراحی سیستم

  • تشکیل تیم ممیزی
  • آموزش كليه پرسنل سازمان با توجه به پست هاي سازماني افراد سازمان و تعیین و اطلاع رسانی زمان ممیزی
  • تهيه روشهاي اجرايي(ساماندهي، نظم و ترتيب، پاكيزه سازي)، چك ليست و دستورالعمل هاي مورد نياز

فاز سوم : استقرار و ممیزی

  • پیاده سازی نظام آراستگی محیط کار (5S) (در جایگاه مشاور در این حوزه، پیشنهاد می کنیم این مرحله با پروژه های پایلوت آغاز گردد.)
  • تهیه فیلم و عکس از وضعیت سازمان بعد از انجام تغییرات
  • تهیه و ابلاغ گزارش مقایسه ای و نتایج حاصل از تغییرات
  • ارزیابی عملکرد نفرات و واحدها و تقدیر از فرد آراسته و واحد آراسته
  • ارائه آموزش جهت فرهنگ سازي و نظارت همیشگی بر آن

نتایج حاصل از پیاده سازی نظام آراستگي محيط كار 5s

نمونه ای از نتایج حاصل از پیاده سازی اصول نظام آراستگي محيط كار 5s توسط شرکت پمکو:



تصویر بالا مربوط به S اول نظام آراستگی می باشد. اجرای این مرحله بیش از آنچه به نظر می رسد، اهمیت دارد. چرا که بدون انجام این مرحله، سایر فعالیت های 5S ناکارآمد و بی اثر خواهند شد. هدف از اجرای این مرحله استفاده بهینه از دستگاه ها، تجهیزات و فضای محیط کار است.

پس از آنکه اشیای غیرضروری در مرحله قبل شناسایی شده و دور ریخته شدند لازم است که اشیای مورد نیاز و ضروری در محل مناسب قرار داده شده و به صورت صحیح نگهداری شوند. این موضوع همان مفهوم S دوم است. هدف از انجام این کار نیز دستیابی آسان و سریع ضمن حفظ کیفیت و رعایت ایمنی محیط کار است.



پاکیزگی را می توان زیربنای فعالیت ها و در نهایت رمز بقای یک سازمان دانست. S سوم در نظام آراستگی محیط کار (5S) ، به معنای تمیز کردن همه جانبه محیط کار می باشد. هدف از انجام این مرحله، رسیدن به وضعیتی است که در آن هیچ گونه آلودگی وجود نداشته باشد. این امر تنها مربوط به تمیز کردن اشیا نیست، بلکه تعهدی برای حفظ محیط کار در بهترین کیفیت و وضعیت است.



آیا یکبار سواکردن و مرتب کردن و پاکیزه ساختن کافی است؟

برای داشتن محیطی ایده آل و آراسته بایستی پیوسته و با برنامه مشخص اقدام کرد. هدف از اجرای S چهارم، نگهداری همه چیز در وضعیتی سامان یافته است. در این مرحله نیاز است که معیارها و استانداردهایی جهت حفظ وضعیت حاصل از انجام اقدامات پیشین و استمرار در آن ها ایجاد نمود که به کمک این استانداردها بتوان وضعیت محیط کار را در حد معینی از پاکیزگی نگهداری نمود.

S آخر مربوط به ایجاد شرایط و بستر مناسب فرهنگی برای رعایت قوانین و مقررات توسط کارکنان و به منظور نیل به عادت انجام هر کار به شیوه صحیح می باشد. البته باید به این نکته توجه داشت که عادت های کاری صحیح به راحتی به دست نمی آیند بلکه حاصل تمرین، کوشش و ممارست بسیار در انجام کارهای صحیح و ایجاد نظم و انضباط در کار می باشد.


با وجود اینکه نظام ساماندهی محیط کار در حل مشکلات، افزایش ایمنی، شناسایی کانون های خطر، ایجاد آرامش روحی، ارتقا روحیه کارکنان، شناسایی، ردیابی و کاهش ضایعات، افزایش بهره وری و … یک سازمان مؤثر می باشد ولی استقبال چندانی از طرف صنایع ایران از آن به عمل نیامده است. شاید یکی از عمده ترین موانع به کارگیری این نظام در صنایع کشور عدم آگاهی از فلسفه آن باشد. در صورتی که بتوان فلسفه نظام آراستگي محيط كار 5s را روشن نمود و بر این اساس روش اجرایی ساده ای را ارائه داد، آنگاه می توانیم با حمایت مدیران صنایع مختلف، شاهد به کارگیری پایه­ ای ترین و ضروری ترین روش ساماندهی محیط کار باشیم. امیدواریم تلاش‌های مجموعه ما تأثیری هر چند کوچک در بهبود فضای کاری سازمان ها داشته باشد.


مشاوران شرکت پمکو به شما کمک خواهند کرد تا اصول تکنیک نظام آراستگي محيط كار 5s را در سازمان خود پیاده سازی نموده و بهره وری حاصل از آن را احساس نمایید. همچنین شما می توانید با شرکت در دوره آموزشی نظام آراستگي محيط كار 5s گامی مهم در جهت ارتقای سازمان خود بردارید.